Zapraszamy – O Klotyldzie Dargielowej raz jeszcze

Zapraszenie

„O Klotyldzie Dargielowej raz jeszcze”

– to tytuł spotkania

organizowanego przez Stowarzyszenie Przyjaciół Suwalszczyzny w ramach projektu HISTORIA Z MOJEGO ARCHIWUM, we współpracy z Archiwum Państwowym w Suwałkach.
Klotylda Józefa Dargielowa, z domu Rylska, była energiczną Suwalczanką, która w okresie międzywojennym samodzielnie prowadziła zakład drukarsko-usługowy, największy w północno-
wschodniej Polsce. Historię Klotyldy (nie tylko zawodową) opowie na podstawie rodzinnych archiwaliów, jej kuzynka Irena Zarachowicz.
Spotkanie odbędzie się 11 kwietnia 2024 (w czwartek) o godz. 17 w Archiwum Państwowym w Suwałkach.

***
Klotylda Dargiel z domu Rylska (ur. 8 czerwca 1893 r. w Jeleniewie, zm. 25 sierpnia 1955 r. w Warszawie) – nauczycielka, właścicielka suwalskiej drukarni

Życiorys

Urodziła się w rodzinie Edmunda Rylskiego i Rafaeli (Racheli?) Antoniny (z domu Mystkowskiej). Ojciec był sędzią pokoju, matka natomiast zajmowała się wychowaniem siedmiorga dzieci i prowadzeniem domu.

Klotyldę przygotowywano do zawodu nauczycielki. Pracowała w domach ziemian ucząc dzieci. Po wybuchu pierwszej wojny światowej, wraz z bliskimi, została ewakuowana do Rosji, do Kazania. To właśnie w Rosji wyszła za mąż za Czesława Dargiela i w Rosji urodziła się ich pierwsza córka – Irena Henryka. Po powrocie do Suwałk, w 1919 r. Dargielowa założyła sklep spożywczy i materiałów piśmiennych sygnowany nazwą „Oszczędność”. W tym też czasie jej mąż – Czesław rozpoczął karierę urzędniczą, był m.in. sekretarzem suwalskiej Rady Miejskiej. Jak pisze Zygmunt Filipowicz Dargiel jako człowiek czynu, miał wiele pomysłów, które chciał realizować. Postanowił założyć spółkę handlowo-przemysłową „Oszczędność”. Do swojej koncepcji pozyskał przedstawicieli kilku spokrewnionych rodzin: Dargielów, Rylskich, Krotkiewiczów, Korejwów i Malarewiczów[1]. Zarząd spółki tworzyli: Czesław Dargiel, Kazimierz Krotkiewicz, Adam Rylski. Na spółkę składała się: drukarnia, zakład introligatorski, wytwórnia zeszytów, notesów, ksiąg buchalteryjnych itp, oraz pracownia ram, księgarnia, skład nut i materiałów piśmiennych. W tym okresie Dargielowie mieszkali przy ulicy Marii Konopnickiej 11 (obecnie ul. ks. Kazimierza Hameszmita 3/4). Tu też mieściły się: drukarnia, introligatornia, a w pomieszczeniach od podwórka – stolarnia.
W 1923 r. do zarządu spółki weszła Klotylda (rezygnacja Adama Rylskiego). Ze względu na brak oczekiwanych zysków udziałowcy „Oszczędności” zdecydowali o jej likwidacji w końcu 1924 r.
W 1925 r. Dargielowie przejęli drukarnię i introligatornię spłacając wcześniej pozostałych członków spółki. Oficjalnie to Czesław firmował zakład, jednak praktycznie drukarnią zajmowała się Klotylda. Dargiel więcej czasu poświęcał założonej przez siebie stolarni, a także działalności społecznej i życiu towarzyskiemu[2]. Zapewne to zadecydowało, iż jesienią 1927 r. postanowił opuścić rodzinę. Z wyposażeniem stolarni wyjechał początkowo do Łucka, a potem do Białegostoku[2]. Klotylda została sama z czterema nieletnimi córkami.
W tej trudnej sytuacji wsparcie okazała jej rodzina. Z drugiej zaś strony sama Dargielowa wykazała się dużą pracowitością, umiejętnościami praktycznymi i uporem.
W 1928 r. została zlikwidowana konkurencyjna firma drukarska Stanisława Milewskiego. Zakład Dargielowej przejął klientów Milewskiego jak również część wykwalifikowanych pracowników.

W 1929 r. Dargielowa zamieszkała przy ulicy Kościuszki 81, tu także przeniesiona została drukarnia i introligatornia. Po kilku latach, ze względów finansowych przeniosła się na ulicę Kościuszki 94, gdzie od frontu otworzyła sklep z materiałami piśmiennymi, natomiast na piętrze budynku wynajęła mieszkanie[3].

Firma Klotyldy Dargielowej w latach trzydziestych XX wieku była największym zakładem drukarsko-usługowym nie tylko w Suwałkach, ale w całym regionie północno-wschodnim. Nie miała tylko chemigrafii. Klisze wykonywano w Chemigrafii Polskiej w Warszawie lub w Cynkografii F. Zaniewskiego w Wilnie[4]. Drukowano tu nie tylko wydawnictwa zwarte, ale również gazety i czasopisma, afisze, ogłoszenia, broszury, statuty stowarzyszeń i organizacji, obwieszczenia urzędowe, druki księgowe itp.

Rozwój firmy zahamował wybuch drugiej wojny światowej. 3 maja 1940 r. drukarnia została przejęta przez okupanta, przy czym część jej wyposażenia zniszczono, a część włączono do uruchomionej w Suwałkach w 1941 r. drukarni niemieckiej. Dargielowa przeniosła się na ulicę Chłodną, gdzie sprzedawała materiały piśmienne (stare zapasy ze sklepu).
W 1942 r. uzyskała zgodę władz niemieckich na wyjazd do Krakowa[5], w drodze miała jej towarzyszyć najmłodsza Bożenna.

Po zakończeniu wojny Dargielowa wraz z Bożenną wróciły do Suwałk, podjęły też bezowocne starania o odszkodowanie i odzyskanie wyposażenia drukarni. Otworzyły również sklep materiałów piśmiennych[6], który jednak niebawem został sprzedany i w połowie 1946 r. Klotylda wróciła do Krakowa

W 1948 r. przeniosła się do Warszawy, gdzie zajmowała się gospodarstwem domowym, natomiast córki – Bożenna i Krystyna pracowały i studiowały. Wreszcie w 1954 r. zamieszkała z Bożenną i jej rodziną. Zmarła 25 sierpnia 1955 r. na atak serca. Została pochowana na Cmentarzu Komunalnym na Powązkach: kwatera 112, rząd 3, miejsce 17.

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *